අස්වනු නෙලීමෙන් පසු සිදුවන ධීවර අලාභය: මත්ස්‍යයන් ඉවත දැමීමට වඩා ගුණාත්මකභාවය පහත වැටීම ප්‍රධාන හේතුව බව රජය පවසයි

ශ්‍රී ලංකාවේ ධීවර කර්මාන්තය තුළ වාර්තා වන 40%ක අස්වනු නෙලීමෙන් පසු සිදුවන අලාභයට (post-harvest loss) ප්‍රධානතම හේතුව මත්ස්‍යයන් විනාශ වී ඉවත දැමීමට වඩා, ඒවායේ ගුණාත්මකභාවය සහ පෝෂණීය අගය පහත වැටීම බව ධීවර, ජලජ සහ සාගර සම්පත් අමාත්‍යාංශය පවසයි. මත්ස්‍යයන්ගේ නැවුම්බව ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා විධිමත් සිසිලන සැපයුම් ජාලයක් (cold chain) ස්ථාපිත කිරීමේ අවශ්‍යතාව ද අමාත්‍යාංශය මෙහිදී පෙන්වා දෙයි.

බහුදින ධීවර යාත්‍රා මඟින් අල්ලනු ලබන මත්ස්‍යයන් නිසි ලෙස නඩත්තු නොකිරීම සහ කල්තබා ගැනීමේ පහසුකම් නොමැතිකම හේතුවෙන් ඒවායේ වෙළඳපොළ වටිනාකමෙන් විශාල කොටසක් අහිමි වී යයි.

‘ද ඩේලි මෝනින්’ පුවත්පත වෙත අදහස් දක්වමින් ධීවර, ජලජ සහ සාගර සම්පත් අමාත්‍යාංශයේ ලේකම් ඩොක්ටර් කොලිත කමල් ජිනදාස මහතා සඳහන් කළේ, වඩාත් හොඳ ගබඩා පහසුකම් සහ ධීවර වරායන් වෙත වේගයෙන් මත්ස්‍යයන් ප්‍රවාහනය කිරීම මඟින් මත්ස්‍ය නිෂ්පාදනවල ගුණාත්මකභාවය ඉහළ නැංවීමට පියවර ගනිමින් සිටින බවයි.

“ධීවර කර්මාන්තයේ (ගැඹුරු මුහුදේ සහ වෙරළාසන්න) 40%-60%ක අස්වනු පසු අලාභයක් සිදුවන බව එක්සත් ජාතීන්ගේ ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානය (FAO) ප්‍රකාශ කර තිබෙනවා. නමුත් ශ්‍රී ලංකාව තුළ අල්ලන මත්ස්‍යයන්ගෙන් 40%ක්ම විසි කර දමන තත්ත්වයක් දකින්න ලැබෙන්නේ නැහැ. මෙහිදී අදහස් කරන්නේ මත්ස්‍යයන්ගේ ගුණාත්මකභාවය පහත වැටීමයි. අල්ලන අවස්ථාවේ ‘A’ ශ්‍රේණියේ (Grade A) පවතින රුපියල් 1,000කට අලෙවි කළ හැකි මාළුවෙක්, ප්‍රවාහනයේදී සහ නඩත්තුවේදී හානි වී නැවුම්බව නැතිවීම නිසා ‘C’ ශ්‍රේණියට (Grade C) පහත වැටෙනවා. බොහෝ විට එවැනි මාළු කරවල සෑදීමට යොදාගන්නවා,” යැයි ලේකම්වරයා පැහැදිලි කළේය.

මෙලෙස මත්ස්‍යයන් තැලීම හෝ හානි වීම නිසා රුපියල් 500-700ත් අතර අඩු මුදලකට අලෙවි කිරීමට සිදුවන බැවින් ධීවරයන්ගේ ලාභදායීතාව අඩුවී ආර්ථික අලාභයක් සිදුවන බවත්, මත්ස්‍යයන්ගේ නැවුම්බව පවත්වා ගැනීමට අවශ්‍ය සිසිලන යටිතල පහසුකම් (cold-chain infrastructure) ශ්‍රී ලංකාව තුළ හිඟ බවත් ඔහු පැවසීය.

යාත්‍රා තුළ මත්ස්‍යයන් නිසි ලෙස නඩත්තු නොකිරීම, අයිස් පහසුකම් ප්‍රමාණවත් නොවීම සහ මත්ස්‍යයන් ඇල්ලූ පසු වෙළඳපොළට ගෙන ඒම අතර පවතින ප්‍රමාදය මෙම අලාභයන්ට හේතු වන බව ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානය (FAO) ද හඳුනාගෙන ඇත.

මෙම ගැටලුවට විසඳුම් ලෙස ඩොක්ටර් ජිනදාස මහතා පහත සඳහන් පියවරයන් යෝජනා කළේය:

• ධීවර බෝට්ටුවල ධාරිතාව පුළුල් කිරීම.
• බෝට්ටු තුළ අයිස් වෙනුවට ශීතාගාර (cold rooms) සවිකිරීම.
• මත්ස්‍යයන් මුහුදේදීම එකතු කරගන්නා යාත්‍රා (collecting vessels) සහ ගොඩබිමට ප්‍රවාහනය සඳහා ශීතකරණ ට්‍රක් රථ (freezer trucks) හඳුන්වා දීම.

“ගුණාත්මකභාවය අඩුවීමට තවත් ප්‍රධාන හේතුවක් වන්නේ අපේ ධීවරයන් දින ගණනාවක් ගැඹුරු මුහුදේ රැඳී සිටීමයි. එවිට මත්ස්‍යයන්ගේ නැවුම්බව අඩු වෙනවා. මුහුදේදී මත්ස්‍යයන් එකතු කරගෙන වහාම ගොඩබිමට ගෙනෙන එකතු කිරීමේ යාත්‍රා යෙදවිය හැකිනම්, නැවුම්බව සහ ගුණාත්මකභාවය ආරක්ෂා කරගත හැකියි,” යනුවෙන් ඔහු පැවසීය.

මීට අමතරව, මත්ස්‍යයන් එකතු කිරීමේ යාත්‍රා 05ක් සඳහා අමාත්‍යාංශය මඟින් දීමනා ලබාදී ඇති අතර, ලංකා ධීවර සංස්ථාව වෙනුවෙන් මෙට්‍රික් ටොන් 200ක ධාරිතාවයෙන් යුත් ශීතාගාරයක් පිහිටුවීමට ද ප්‍රතිපාදන වෙන්කර ඇත. එමෙන්ම ධීවරයන්ට මත්ස්‍යයන් ගැවසෙන ප්‍රදේශ පහසුවෙන් හඳුනාගැනීමට සහ ගමනාගමන කාලය අඩුකර ගැනීමට උපකාරී වන ‘ධීවර ප්‍රදේශ අනාවැකි යෙදුම්’ (fishing-ground forecasting apps) භාවිතයේ ඇති වැදගත්කම ද ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.

මත්ස්‍යයන් කල්තබා ගැනීමට ෆෝමලින් (formalin) භාවිත කරන්නේදැයි නැඟුණු සැකය පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් ලේකම්වරයා කියා සිටියේ, වෙළෙන්දන් දැන් මත්ස්‍යයන් කල්තබා ගැනීමට ෆෝමලින් භාවිත නොකරන බවත්, මත්ස්‍යයන් ඇල්ලීමෙන් පසු ස්වාභාවිකව සිදුවන ෆෝමල්ඩිහයිඩ් (formaldehyde) වර්ධනය නිසා ජනතාව තුළ එවැනි වැරදි මතයක් පවතින බවත්ය.

කෙසේ වෙතත්, වාර්ෂික මත්ස්‍ය නිෂ්පාදනයෙන් 40%ක් පමණ අස්වනු පසු අලාභ හා අපතේ යාම් නිසා අහිමි වන බව ප්‍රකාශ කළ ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක මහතා, එම තත්ත්වය අවම කරගැනීමට වහා පියවර ගන්නා ලෙස මීට පෙර උපදෙස් දී තිබිණි. වෙළඳ, වාණිජ, ආහාර සුරක්ෂිතතා සහ සමුපකාර සංවර්ධන අමාත්‍යාංශය මඟින් ජනතාවට වඩාත් සහනදායී ප්‍රෝටීන් ප්‍රභවයක් ලෙස මත්ස්‍ය පරිභෝජනය ප්‍රවර්ධනය කරන පසුබිමක ධීවර අමාත්‍යාංශ ලේකම්වරයා මෙම කරුණු පැහැදිලි කර ඇත.